پاسخ پرسشهای پرتکرار
واردات هر خودروی سواری به استناد قوانین گمرکی و مقررات صادرات و واردات منوط به «ثبت سفارش» رسمی در سامانه تجارت، تأمین ارز بانکی (جز موارد استثنایی) و رعایت مقررات زیستمحیطی و ایمنی است. ورود خودروی وارداتی بدون ثبت سفارش و تخصیص ارز دولتی قانونی، قاچاق محسوب شده و ممنوع است. پس از ورود به گمرک، ارائه تأییدیههای سازمان ملی استاندارد و سازمان حفاظت محیطزیست برای ترخیص الزامی است. همچنین بهطور کلی ثبت سفارش خودروهای وارداتی باید توسط دارندگان کارت بازرگانی معتبر صورت پذیرد.
ورود خودروهای سواری وارداتی معمولاً توسط اشخاص حقوقی واردکننده دارای کارت بازرگانی مجاز است. این شرکتها باید از وزارت صمت مجوز فعالیت رسمی داشته باشند و تعهدات خدمات پس از فروش، استاندارد، محیطزیست و … را رعایت کنند. در کنار آن، مطابق قانون بودجه (ماده ۹۲)، ایرانیان مقیم خارج کشور نیز میتوانند بهصورت شخصی هر سال یک دستگاه خودروی سواری وارد کنند (بدون نیاز به ارز دولتی) مشروط به داشتن اقامت معتبر خارج از کشور (تأیید شده در سامانه میخک). این روش واردات مطابق ضوابط مندرج در قانون بودجه سال جاری ادامه یافته و تا پایان ۱۴۰۵ نیز قابل انجام است.
واردات خودروهای نو تابع مقررات عمومی بوده و همچنان مشروط به دریافت مجوز استاندارد و ارائه اسناد بیمه و خدمات پس از فروش است. برای خودروهای کارکرده اخیراً محدودیتها کاهش یافته است: براساس مصوبه تیر ۱۴۰۵، واردات خودروهای سواری کارکرده مدل سال ۲۰۱۹ به بالا برای تمام ایرانیان آزاد شد (به شرط رعایت استانداردهای روز اروپا). پیش از آن، مقررات واردات خودروهای دست دوم (مصوب سالهای قبل) حداکثر سن ۳ تا ۵ سال را در نظر گرفته و ارائه «گواهی اسقاط» خودرو فرسوده برای ثبت سفارش الزامی شده بود. همچنین واردات خودروهای بنزینی با حجم موتور بالاتر از ۲۵۰۰ سیسی، خودروهای ساخت آمریکا و مدلهای دارای فرمان راست ممنوع است. فهرست برندها محدود به محصولات ژاپنی، کرهای و اروپایی رایج است.
خریداران داخلی باید در سامانه یکپارچه فروش خودرو (Salecars.ir) ثبتنام کنند. در اولین گام متقاضی باید حساب وکالتی نزد بانکهای مورد تأیید باز کرده و مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان در آن مسدود کند. پس از تایید سیستم بانکی (معمولاً ۲۴ ساعت)، فرصت انتخاب مدل خودرو از فهرست عرضهشده فراهم میشود. پس از انجام قرعهکشی، در صورت برنده شدن، مبلغ مسدودی بهعنوان پیشپرداخت در نظر گرفته شده و در غیر این صورت آزاد میشود. پس از تعیین واجدین شرایط، آنها مجاز به ثبت سفارش و واردات خودرو طبق ضوابط اعلامشده خواهند بود.
ایرانیان ساکن خارج باید ابتدا در سامانه میخک (خدمات الکترونیک وزارت خارجه) ثبتنام و اقامت خود را تأیید کنند. سپس میتوانند به سامانه جامع تجارت مراجعه کرده و برای واردات خودرو اقدام کنند. براساس مصوبات بودجه و پیگیریهای وزارت صمت، هر فرد ایرانی مقیم خارج یک دستگاه خودرو میتواند وارد کند (بدون ارز دولتی و مستقیماً از محل ارز شخصی). خودروی وارداتی باید مدل ۲۰۲۱ به بعد باشد (حداکثر ۵ سال ساخت) و از قبل در مالکیت متقاضی بوده باشد. واردات این افراد مشمول حقوق ورودی ۱۰۰٪ است. خودروهای دارای فرمان راست یا ساخت آمریکا و همچنین مدلهای سوپر اسپرت غیرمجاز است. ثبتسفارش این گروه از طریق بند (۹) ماده ۳۸ آئیننامه صادرات و واردات انجام میشود.
برای ثبت سفارش واردات خودرو داشتن کارت بازرگانی معتبر الزامی است. در مرحله ثبت سفارش دریافت تأییدیه سازمان ملی استاندارد نیز شرط شده است. علاوه بر آن، متقاضی باید مدارک شناسایی قانونی (شرکتی و تجاری) را ارائه دهد. در زمان ترخیص خودرو از گمرک، ارائه گواهی استاندارد و محیط زیست از سازمانهای مربوط نیز لازم است. برای خودروهای کارکرده نیز ارائه گواهی اسقاط خودرو فرسوده جهت رعایت ضوابط زیستمحیطی اجباری است. شرکتهای واردکننده معمولاً ملزم به ارائه سوابق مالی، گزارشهای حسابرسی، تائیدیه خدمات پس از فروش و تعهدات فنی از وزارت صمت هستند (در موارد طرحهای سهمیهای).
علاوه بر حقوق ورودی گمرکی (سود بازرگانی) که بسته به نوع خودرو اعمال میشود، مالیاتهای زیر دریافت میشود: مالیات بر ارزش افزوده ۹٪ و مالیات علیالحساب ۴٪ از مجموع (ارزش گمرکی+حقوق ورودی)، عوارض هلالاحمر ۱٪ از حقوق ورودی، ۵٪ عوارض ورودی (حقوق گمرکی اضافی) و ۳٪ عوارض شمارهگذاری (پلاک) بر اساس ارزش گمرکی خودرو. همچنین هزینه صدور «گواهی اسقاط» حدود ۰.۸٪ ارزش CIF خودرو است. لازم به ذکر است که ارزش گمرکی خودرو بر مبنای فرمول مندرج در ماده ۱۴ قانون امور گمرکی محاسبه میشود.
همه خودروهای وارداتی باید دارای تأییدیه سازمان ملی استاندارد ایران باشند (قبل از ثبت سفارش) و پس از ورود نیز ارائه گواهی بازرسی سازمان محیطزیست جهت تأیید آلایندگی الزامی است. بدین ترتیب خودروها باید استانداردهای ملی (معادل استانداردهای روز اروپایی) را پاس کنند. همچنین واردات خودرو صرفاً به شرکتهایی با توان خدمات پس از فروش مجاز امکانپذیر است. رعایت این ضوابط ایمنی و زیستمحیطی، جزو ملزومات ترخیص خودرو است.
واردات موقت خودرو برای مقاصد گذرا (مثلاً مسافران) با گذرنامه و همراه داشتن کارت پلاک موقت قابل انجام است، ولی ضوابط آن تابع آییننامههای گمرکی دیگر است و محدودیتهای زمانی دارد. اطلاعات جزئی در سایت گمرک ایران موجود است. در مجموع، واردات موقت که با پلاک بینالمللی انجام شود، مشمول رویههای ویژه است و نباید با واردات رسمی خودرو اشتباه شود.
واردات خودرو در چهارچوب قوانین صادرات و واردات تنظیم میشود. در مقابل، صادرات خودروهای تولید داخل تابع برنامههای صادراتی وزارت صمت و بازار خارجی است. شرایط صادرات خودرو (مانند تخصیص ارز، استانداردهای کشور مقصد و قوانین دولتی) در این گزارش مورد بحث قرار نگرفته است.
وارد کردن خودرو بدون ثبت سفارش یا تخصیص ارز مجاز، طبق قانون گمرک قاچاق تلقی میشود و خودروی موضوع قاچاق توقیف و ضبط میگردد. همچنین اگر خودروی وارداتی قبل از طی دوره پنجساله (در موارد خودروهای دست دوم) فروخته شود، سازمان امور مالیاتی حق اخذ مالیات «غیرمتعارف» از فروش آن را دارد. در نهایت، خلاف مقررات زیستمحیطی یا عدم رعایت ضوابط استاندارد هم ممکن است مشمول جریمههای اداری شود.
براساس تحلیل کارشناسان و آمار رسمی، ادامه واردات خودرو – هرچند محدود – میتواند جلوی سوداگران بازار را بگیرد و قیمتها را نسبتاً تثبیت کند. کاهش تعرفههای گمرکی با هدف افزایش رقابت و افزایش عرضه مطرح شده است که انتظار میرود منجر به بهبود کیفیت خودروهای موجود و تعدیل نسبی قیمتها شود. فعالان صنعت خودرو معتقدند با فراهم شدن واردات قانونی، از التهاب تقاضای کاذب کاسته و بازار ثبات بیشتری خواهد یافت.